Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Phạm Văn Thủy (giữa) tham dự hội thảo. Ảnh: TITC

Hội thảo có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, các đại biểu Quốc hội, chuyên gia pháp lý, doanh nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông, cùng đại diện các cơ quan thông tấn báo chí nhằm trao đổi và đề xuất giải pháp tháo gỡ các vướng mắc thực tiễn, thúc đẩy bảo hộ và phát triển tài sản trí tuệ trong lĩnh vực văn hóa.

TS. Phan Văn Hùng - Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân phát biểu khai mạc. Ảnh: TITC

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Phan Văn Hùng - Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân nhận định, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, nền tảng số và thiết bị thông minh đang làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, lưu giữ, phân phối và khai thác các sản phẩm văn hóa. Cùng với những cơ hội mới, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc bảo vệ quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ, đòi hỏi phải có những cơ chế quản lý phù hợp, vừa bảo vệ thành quả sáng tạo, vừa không cản trở đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, sở hữu trí tuệ cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ bảo hộ, ngăn chặn vi phạm mà còn là một bộ phận quan trọng của hạ tầng thể chế cho kinh tế số, kinh tế tri thức và phát triển văn hóa; qua đó thúc đẩy việc xác lập, định giá, giao dịch và chuyển hóa tài sản trí tuệ thành giá trị kinh tế, xã hội.

Đối với lĩnh vực báo chí và văn hóa, tài sản trí tuệ ngày càng đa dạng, không chỉ là văn bản mà còn bao gồm hình ảnh, video, podcast, infographic, đồ họa dữ liệu và nhiều hình thức nội dung số khác. Vì vậy, cần có các công cụ và phương thức bảo vệ phù hợp với đặc điểm của từng loại hình, đồng thời hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền trong môi trường số. Việc sáng tạo cần được khuyến khích, việc chia sẻ cần gắn với trách nhiệm, còn việc khai thác và thu lợi từ thành quả sáng tạo của người khác phải tuân thủ quy định về bản quyền.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: TITC

Để bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số thực sự hiệu quả, theo Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, cần đồng thời quan tâm đến 04 yếu tố: hoàn thiện pháp luật theo hướng cụ thể, bao trùm; nâng cao hiệu quả thực thi, phù hợp thực tiễn; ứng dụng công nghệ để công tác quản trị, bảo vệ quyền theo kịp tốc độ và quy mô của môi trường số; đồng thời nâng cao nhận thức của người sáng tạo, người sử dụng và các chủ thể khai thác tài sản trí tuệ.

Hội thảo được kỳ vọng sẽ tập trung nhận diện rõ những điểm nghẽn trong thực tiễn, đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi về thể chế, thực thi, công nghệ và nhận thức xã hội; qua đó không chỉ bảo vệ tốt hơn tài sản trí tuệ trên môi trường số mà còn thúc đẩy sáng tạo, hình thành thị trường cho các sản phẩm trí tuệ và tạo ra những tài sản trí tuệ có giá trị cao, có sức cạnh tranh quốc tế, đóng góp vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Hội thảo đã lắng nghe một số tham luận tập trung làm rõ những vấn đề cấp thiết trong bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số. Các ý kiến phân tích những tác động mới của trí tuệ nhân tạo đối với quyền sở hữu trí tuệ; yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan trong bối cảnh chuyển đổi số; những thách thức trong thực thi và xử lý vi phạm bản quyền trên không gian mạng; cũng như khả năng ứng dụng công nghệ, hạ tầng số, dữ liệu và các công cụ mới nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ. Từ những góc nhìn pháp lý, thực tiễn và công nghệ, các tham luận đã góp phần nhận diện rõ hơn những điểm nghẽn, khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện, đồng thời đề xuất các giải pháp hướng tới xây dựng một môi trường sáng tạo, minh bạch và an toàn trong kỷ nguyên số.

TS. Hoàng Minh Hiếu - Ủy viên là Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội trình bày tham luận “Quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và phản ứng lập pháp của Việt Nam”. Ảnh: TITC

Bàn về quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và phản ứng lập pháp của Việt Nam, TS. Hoàng Minh Hiếu - Ủy viên là Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã tập trung phân tích những vấn đề pháp lý mới đặt ra từ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, nhất là trong khai thác dữ liệu để huấn luyện AI, xác định chủ thể và mức độ đóng góp sáng tạo của con người đối với sản phẩm do AI tạo ra, cũng như trách nhiệm khi đầu ra của AI xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Ông cho rằng Việt Nam đã có những bước đi lập pháp quan trọng, song vẫn còn khoảng trống cần tiếp tục hoàn thiện liên quan đến minh bạch dữ liệu huấn luyện, cơ chế bảo lưu quyền, nghĩa vụ trả tiền bản quyền và xác định trách nhiệm của các chủ thể trong hệ sinh thái AI. Trên cơ sở đó, ông đề xuất tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật, xây dựng cơ chế minh bạch dữ liệu huấn luyện, bảo đảm khả năng thực thi quyền của chủ thể quyền và tăng cường giám sát để các quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên AI thực sự đi vào cuộc sống.

Ông Quản Tuấn An - Trưởng phòng Quản lý và Hợp tác quốc tế, Cục Bản quyền tác giả (Bộ VHTTDL) trình bày tham luận “Hoàn thiện cơ chế về tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan trong bối cảnh chuyển đổi số”. Ảnh: TITC

Đối với cơ chế tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan trong bối cảnh chuyển đổi số, ông Quản Tuấn An - Trưởng phòng Quản lý và Hợp tác quốc tế, Cục Bản quyền tác giả (Bộ VHTTDL) nhấn mạnh vai trò của các tổ chức quản lý tập thể (CMO) trong bảo vệ quyền, kết nối chủ thể quyền với người sử dụng và thúc đẩy thị trường bản quyền. Theo ông, sự phát triển nhanh của môi trường số đòi hỏi hoạt động quản lý tập thể phải chuyển mạnh từ phương thức truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ, đồng thời tăng cường công khai, minh bạch về chủ thể quyền, phạm vi ủy quyền, biểu mức và việc thu, phân phối tiền bản quyền. Ông đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý, chuẩn hóa trách nhiệm giải trình và quản trị dữ liệu của CMO, tăng khả năng liên thông thông tin, làm rõ địa vị của các tổ chức, cá nhân được ủy quyền cấp phép, đồng thời nghiên cứu mở rộng cơ chế cấp phép tập thể phù hợp với từng lĩnh vực, qua đó hình thành thị trường quyền tác giả, quyền liên quan minh bạch, thuận lợi và thích ứng với môi trường số. 

Ông Trần Văn Trí - Giám đốc Công ty cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam chia sẻ về chủ đề “Quyền sở hữu trí tuệ trong phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo”. Ảnh: TITC

Từ góc độ ứng dụng công nghệ, ông Trần Văn Trí - Giám đốc Công ty cổ phần Truyền thông Luật Việt Nam nhấn mạnh, cần xác định rõ ranh giới quyền sở hữu trí tuệ trong toàn bộ vòng đời của một hệ thống AI, từ dữ liệu đầu vào, phần mềm, mô hình, quá trình huấn luyện đến sản phẩm đầu ra. Ông cho rằng mỗi chủ thể tham gia phát triển hệ thống AI có thể có những đóng góp và quyền khác nhau, vì vậy cần làm rõ quyền sở hữu, quyền sử dụng và phạm vi khai thác đối với từng thành phần, đồng thời xác định điều kiện bảo hộ sản phẩm có sự tham gia của AI dựa trên mức độ đóng góp sáng tạo đáng kể của con người. Theo ông, quản lý tốt vấn đề sở hữu trí tuệ là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp khai thác dữ liệu, công nghệ một cách an toàn, tạo lập tài sản có giá trị và đưa các sản phẩm AI vào sử dụng lâu dài. 

Các diễn giả chia sẻ tại phiên tọa đàm. Ảnh: TITC

Tại phiên tọa đàm, các diễn giả tập trung trao đổi về những yêu cầu cấp thiết trong bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số, nhất là trước sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo. Các ý kiến cho rằng, bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật, cần sớm xây dựng cơ sở dữ liệu về bản quyền, quyền liên quan và hồ sơ xác lập quyền đối với tác phẩm, tạo nền tảng để định danh, chứng minh, giao dịch và bảo vệ quyền một cách thuận lợi, minh bạch. Đồng thời, cần chuyển mạnh từ cách thức xử lý vi phạm sau khi xảy ra sang chủ động phát hiện, truy vết và ngăn chặn vi phạm bằng công nghệ; tăng cường cơ chế phối hợp, liên thông giữa chủ thể quyền, nền tảng số và các cơ quan thực thi, bảo đảm chứng cứ được lưu giữ, chia sẻ và xử lý kịp thời.

Các diễn giả cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao nhận thức, năng lực tự bảo vệ quyền của người sáng tạo, hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền trong môi trường số; đồng thời nhìn nhận tác phẩm văn học, nghệ thuật như một loại tài sản có thể được xác lập giá trị, giao dịch và khai thác hiệu quả. Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động sáng tạo, việc ứng dụng công nghệ không chỉ nhằm phát hiện, bảo vệ quyền mà còn hỗ trợ quá trình sáng tạo, với yêu cầu minh bạch về mức độ sử dụng AI và bảo đảm vai trò sáng tạo của con người.

Trung tâm Thông tin du lịch